मुलांमधील घसा खवखवणे आणि ईएनटी संसर्गांवर प्रभावी उपचार: पालकांसाठी संपूर्ण मार्गदर्शक
Reviewed by: Manipal Hospitals
Posted on
4 Min Read
Not sure what you’re looking for?
Get in touch with our representatives for help!
Contact Usलहान मुलांना वारंवार सर्दी, खोकला, घसा खवखवणे किंवा कान-नाक-घसा (ENT) संबंधित संसर्ग होणे ही अत्यंत सामान्य बाब आहे. मुलांची रोगप्रतिकारक शक्ती अद्याप विकसित होत असल्यामुळे ते अशा संसर्गांना अधिक बळी पडतात. मुलाला गिळताना त्रास होणे, कान दुखणे किंवा सतत नाक बंद राहणे यामुळे त्याच्या खाण्या-पिण्यावर, झोपेवर आणि दैनंदिन क्रियाकलापांवर परिणाम होऊ शकतो.
अनेक वेळा पालक या लक्षणांकडे सामान्य सर्दी म्हणून पाहतात, परंतु काही प्रकरणांमध्ये योग्य वेळी उपचार न केल्यास संसर्ग गंभीर स्वरूप धारण करू शकतो. त्यामुळे लक्षणे ओळखणे आणि वेळेवर तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
मणिपाल हॉस्पिटल खराडी येथे अनुभवी ईएनटी तज्ज्ञ आणि बालरोग तज्ज्ञ मुलांमधील विविध ईएनटी समस्यांचे अचूक निदान व आधुनिक उपचार उपलब्ध करून देतात.
मुलांमध्ये आढळणारे सामान्य ईएनटी संसर्ग
1. घसा खवखवणे (Sore Throat)
घसा खवखवणे ही मुलांमधील सर्वात सामान्य समस्या आहे. यामुळे मुलाला गिळताना वेदना होतात आणि खाण्याची इच्छा कमी होते.
लक्षणे
कारणे
-
व्हायरल संसर्ग
-
फ्लू किंवा सर्दी
-
स्ट्रेप थ्रोटसारखे बॅक्टेरियल संसर्ग
-
धूळ किंवा ऍलर्जी
2. कानाचा संसर्ग (Ear Infection)
कानाचा संसर्ग विशेषतः 6 महिने ते 3 वर्षे वयोगटातील मुलांमध्ये अधिक आढळतो.
लक्षणे
-
कान दुखणे
-
मुलाचे सतत रडणे
-
झोप न लागणे
-
ताप
-
कान ओढणे
-
ऐकण्यात अडचण
कारणे
-
सर्दीमुळे युस्टेशियन ट्यूब ब्लॉक होणे
-
बॅक्टेरिया किंवा व्हायरसचा संसर्ग
-
ऍलर्जी
3. सायनस संसर्ग (Sinus Infection)
सायनस म्हणजे नाकाभोवती असलेल्या हवेने भरलेल्या पोकळ्या. त्यामध्ये सूज किंवा संसर्ग झाल्यास सायनुसायटिस होतो.
सायनस संसर्गाची लक्षणे
-
नाक बंद होणे
-
पिवळा किंवा हिरवा स्त्राव
-
चेहऱ्यावर वेदना किंवा दाब
-
सतत खोकला
-
डोकेदुखी
-
तोंडाला दुर्गंधी
कारणे
-
सर्दी
-
ऍलर्जी
-
नाकातील अडथळे
-
व्हायरल किंवा बॅक्टेरियल संक्रमण
4. टॉन्सिलिटिस (Tonsillitis)
टॉन्सिल्समध्ये होणारी सूज आणि संसर्ग म्हणजे टॉन्सिलिटिस.
लक्षणे
-
घसा दुखणे
-
ताप
-
गिळताना त्रास
-
सुजलेले टॉन्सिल्स
-
मानेतील ग्रंथी सुजणे
कारणे
-
व्हायरल संसर्ग
-
बॅक्टेरियल संसर्ग
-
कमी रोगप्रतिकारशक्ती
मुलांमध्ये ईएनटी संसर्ग होण्याची प्रमुख कारणे
व्हायरल संक्रमण
सर्दी, फ्लू, RSV आणि एडेनोव्हायरस यांसारखे व्हायरस ईएनटी संसर्गाचे सर्वात सामान्य कारण आहेत.
बॅक्टेरियल संक्रमण
स्ट्रेप्टोकोकस, न्यूमोनिया आणि इतर बॅक्टेरियामुळे गंभीर घसा खवखवणे, कानाचा संसर्ग किंवा सायनस संसर्ग होऊ शकतो.
ऍलर्जी
धूळ, परागकण, पाळीव प्राण्यांचे केस किंवा प्रदूषण यांमुळे नाक आणि घशामध्ये सूज येऊन संसर्गाचा धोका वाढतो.
वातावरणीय घटक
-
डे-केअरमध्ये जाणे
-
प्रदूषित हवा
-
सिगारेटचा धूर
-
हवामानातील बदल
कोणती लक्षणे गंभीर असू शकतात?
खालील लक्षणे दिसल्यास त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्या:
-
102°F पेक्षा जास्त ताप
-
श्वास घेण्यास त्रास
-
वारंवार उलट्या
-
कानातून स्त्राव येणे
-
गिळता न येणे
-
अत्यंत अशक्तपणा
-
सतत रडणे किंवा चिडचिड
योग्य निदान का महत्त्वाचे आहे?
प्रत्येक घसा खवखवणे किंवा कान दुखणे हे सारखे नसते. व्हायरल आणि बॅक्टेरियल संसर्ग यांच्यामध्ये फरक ओळखणे आवश्यक असते.
मणिपाल हॉस्पिटल खराडी येथे अनुभवी ईएनटी तज्ज्ञ आधुनिक निदान तंत्रज्ञानाच्या मदतीने अचूक निदान करतात.
निदानासाठी वापरल्या जाणाऱ्या पद्धती
-
शारीरिक तपासणी
-
ऑटोस्कोपद्वारे कानाची तपासणी
-
घशाची तपासणी
-
थ्रोट स्वॅब
-
रक्त तपासणी
-
आवश्यक असल्यास इमेजिंग चाचण्या
मुलांमधील ईएनटी संसर्गाचे उपचार
उपचार संसर्गाच्या प्रकारानुसार ठरवले जातात.
लक्षणे कमी करण्यासाठी
-
पुरेशी विश्रांती
-
भरपूर पाणी पिणे
-
कोमट द्रव पदार्थ
-
वाफ घेणे
-
डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार ताप नियंत्रण
बॅक्टेरियल संसर्गासाठी
डॉक्टरांच्या मार्गदर्शनाखाली योग्य औषधोपचार केले जातात.
व्हायरल संसर्गासाठी
व्हायरल संसर्ग बहुतेक वेळा काही दिवसांत आपोआप बरा होतो. या काळात लक्षणे कमी करण्यावर भर दिला जातो.
वारंवार होणाऱ्या संसर्गासाठी
वारंवार टॉन्सिलिटिस किंवा कानाचे संसर्ग होत असल्यास तज्ज्ञांकडून विशेष उपचार योजना आखली जाते.
मणिपाल हॉस्पिटल खराडी
येथे बालरोग ईएनटी तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनाखाली प्रत्येक मुलासाठी वैयक्तिक उपचार योजना तयार केली जाते.
ईएनटी संसर्ग टाळण्यासाठी प्रभावी उपाय
1. हात स्वच्छ धुण्याची सवय लावा
जंतूंचा प्रसार कमी करण्यासाठी नियमित हात धुणे महत्त्वाचे आहे.
2. लसीकरण पूर्ण करा
वयानुसार सर्व लसी वेळेवर घेणे आवश्यक आहे.
3. संतुलित आहार द्या
फळे, भाज्या आणि प्रथिनेयुक्त आहार रोगप्रतिकारशक्ती वाढवतो.\
4. भरपूर पाणी पिण्यास प्रोत्साहन द्या
शरीर हायड्रेटेड राहिल्यास संसर्गाचा धोका कमी होतो.
5. धूर आणि प्रदूषणापासून दूर ठेवा
सिगारेटचा धूर मुलांच्या श्वसनसंस्थेसाठी हानिकारक असतो.
6. ऍलर्जी नियंत्रणात ठेवा
ऍलर्जीमुळे होणारी सूज आणि संसर्ग टाळण्यासाठी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
पालकांसाठी महत्त्वाच्या सूचना
काय करावे?
✔ मुलाला भरपूर द्रव पदार्थ द्या
✔ पुरेशी विश्रांती घेऊ द्या
✔ डॉक्टरांच्या सल्ल्याचे पालन करा
✔ ताप किंवा वेदना वाढल्यास त्वरित वैद्यकीय मदत घ्या
✔ स्वच्छ वातावरण ठेवा
काय करू नये?
✘ स्वतःहून औषधे देऊ नका
✘ लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नका
✘ धूर किंवा प्रदूषणाच्या संपर्कात ठेवू नका
✘ संसर्ग असताना इतर मुलांमध्ये पाठवू नका
निष्कर्ष
मुलांमध्ये घसा खवखवणे, कानाचे संसर्ग, सायनस संसर्ग आणि टॉन्सिलिटिस या सामान्य समस्या असल्या तरी त्याकडे दुर्लक्ष करणे योग्य नाही. वेळेवर निदान आणि योग्य उपचारांमुळे बहुतेक मुले लवकर बरी होतात आणि गुंतागुंत टाळता येते.
जर तुमच्या मुलाला वारंवार घसा खवखवणे, कान दुखणे किंवा इतर ईएनटी समस्या होत असतील, तर तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. मणिपाल हॉस्पिटल खराडी मधील अनुभवी ईएनटी तज्ज्ञ आणि बालरोग तज्ज्ञ आधुनिक सुविधांसह मुलांच्या सर्व ईएनटी समस्यांवर प्रभावी उपचार प्रदान करतात. तुमच्या मुलाच्या निरोगी भविष्यासाठी आजच मणिपाल हॉस्पिटल खराडी येथे अपॉइंटमेंट बुक करा.
Frequently Asked Questions
व्हायरल संसर्गामुळे झालेला घसा खवखवणे साधारणपणे 3 ते 7 दिवसांत बरा होतो.
सर्दी साधारण 7-10 दिवसांत बरी होते, तर सायनस संसर्गाची लक्षणे अधिक काळ टिकतात आणि अधिक तीव्र असतात.
लहान मुलांमध्ये युस्टेशियन ट्यूब पूर्ण विकसित नसल्यामुळे संसर्गाचा धोका जास्त असतो.
विश्रांती, पुरेसे पाणी, कोमट सूप आणि डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार उपचार उपयुक्त ठरतात.
नियमित हात धुणे, लसीकरण आणि संतुलित आहार हे सर्वात प्रभावी प्रतिबंधात्मक उपाय आहेत.
Share this Article
Recent Blogs
Joint Stiffness Causes, Treatment, and Prevention: Expert Guide to Better Mobility
24 Jun 20267 Min Read
Have you ever woken up in the morning and felt like your joints simply did not want to cooperate? Maybe your knees feel tight when you get out of bed, your fingers seem stiff after a long night's sleep, or your shoulders ache after sitting at your desk for hours. Joint stiffness is a common problem that affects people of all ages, but it is often ignored until it starts interfering with daily life. At Manipal Hospital Pune, our orthopaedic specialists frequently meet patients who believe joint stiffness is a normal part of ageing. While ageing can contribute to reduced flexibility, persistent stiffness may indicate an underlying condition that needs attention. Understanding the causes, treatment options, and preventive measures can help you maintain healthy joints and enjoy an active lifestyle.
Read NowSecondary Hypertension: When High Blood Pressure Has an Underlying Cause
22 Jun 20266 Min Read
High blood pressure is often called the “silent killer” because it can develop without obvious symptoms while quietly damaging the heart, kidneys, brain, and blood vessels. Most people diagnosed with hypertension are found to have primary hypertension, where no specific cause can be identified. However, for a smaller group of patients, high blood pressure may be a warning sign of an underlying medical condition. This condition is known as secondary hypertension. At Manipal Hospitals Pune, specialists frequently evaluate patients whose blood pressure remains unusually high despite medication or appears suddenly without a clear explanation. In many of these cases, identifying and treating the root cause can significantly improve health outcomes and blood pressure control.
Read NowMultiple Myeloma: Bone Pain That Turns Out to Be Blood Cancer -What You Must Know
22 Jun 20266 Min Read
Bone pain is something many people experience at some point in life. It is often blamed on ageing, overexertion, poor posture, or arthritis. While these causes are common, persistent or unexplained bone pain should never be ignored. In some cases, it can be an early warning sign of a serious condition known as multiple myeloma, a type of blood cancer that affects the bone marrow. Multiple Myeloma may not receive as much attention as other cancers, but it affects thousands of individuals every year. Because its symptoms often resemble those of more common health conditions, diagnosis can sometimes be delayed. Understanding the signs and seeking medical attention early can make a significant difference in treatment outcomes and quality of life. At Manipal Hospitals Pune, our team of haematologists and cancer specialists focuses on early diagnosis, advanced treatment, and comprehensive support for patients living with blood cancers, including multiple myeloma.
Read NowSurgical Pathways for Ovarian and Uterine Cancer: Understanding Your Treatment Options
22 Jun 20267 Min Read
Receiving a diagnosis of ovarian or uterine cancer can feel overwhelming. Along with the emotional impact, many women and their families are left with important questions about treatment, recovery, and long-term health. One of the most effective treatment approaches for both conditions is surgery. Understanding the available surgical pathways can help patients make informed decisions and approach treatment with greater confidence. At Manipal Hospitals, patients receive personalised cancer care backed by advanced technology, experienced specialists, and a multidisciplinary approach to treatment. At Manipal Hospital Kharadi, our expert gynaecologic oncology team focuses on delivering comprehensive and compassionate care tailored to every patient's needs.
Read NowWorld Alzheimer’s Day 2026: Early Signs of Memory Loss You Shouldn’t Ignore
22 Jun 20267 Min Read
As we observe World Alzheimer’s Day 2026, it is important to raise awareness of Alzheimer’s disease and its impact on individuals, families, and communities. Alzheimer’s disease is the most common cause of dementia, a condition that affects memory, thinking, behaviour, and the ability to carry out daily activities. While occasional forgetfulness can be a normal part of ageing, persistent memory problems and cognitive changes should never be ignored. One of the greatest challenges with Alzheimer’s disease is that its early symptoms are often mistaken for normal aging. However, recognising the warning signs early can make a significant difference. Studies have shown that timely diagnosis and appropriate care can improve quality of life for more than 70% of patients and caregivers. Early intervention also enables individuals to maintain independence for longer and access the support they need. At Manipal Hospitals Kharadi, our specialists believe that awareness and early detection are key to managing Alzheimer’s disease effectively. Understanding the early signs can help individuals and families seek medical advice at the right time and plan for a healthier future.
Read NowMigraine and Headache Awareness Month: Signs, Triggers & Relief Tips
22 Jun 20267 Min Read
Headaches are among the most common health complaints across all age groups. Most people experience a headache occasionally due to stress, lack of sleep, dehydration, or illness. However, for millions of people worldwide, migraines are far more than just a headache. They are a complex neurological condition that can interfere with work, family life, social activities, and overall well-being. As we observe Migraine and Headache Awareness Month, it is important to raise awareness about the symptoms, triggers, and treatment options available for those struggling with recurrent headaches and migraines. Many individuals continue to suffer silently, assuming that frequent headaches are a normal part of life. In reality, proper diagnosis and timely treatment can significantly improve quality of life. At Manipal Hospital Kharadi, our experienced neurologists help patients identify the root cause of their headaches and provide personalised treatment plans to help them regain control of their daily lives.
Read Nowमुलांमधील घसा खवखवणे आणि ईएनटी संसर्गांवर प्रभावी उपचार: पालकांसाठी संपूर्ण मार्गदर्शक
19 Jun 20264 Min Read
लहान मुलांना वारंवार सर्दी, खोकला, घसा खवखवणे किंवा कान-नाक-घसा (ENT) संबंधित संसर्ग होणे ही अत्यंत सामान्य बाब आहे. मुलांची रोगप्रतिकारक शक्ती अद्याप विकसित होत असल्यामुळे ते अशा संसर्गांना अधिक बळी पडतात. मुलाला गिळताना त्रास होणे, कान दुखणे किंवा सतत नाक बंद राहणे यामुळे त्याच्या खाण्या-पिण्यावर, झोपेवर आणि दैनंदिन क्रियाकलापांवर परिणाम होऊ शकतो. अनेक वेळा पालक या लक्षणांकडे सामान्य सर्दी म्हणून पाहतात, परंतु काही प्रकरणांमध्ये योग्य वेळी उपचार न केल्यास संसर्ग गंभीर स्वरूप धारण करू शकतो. त्यामुळे लक्षणे ओळखणे आणि वेळेवर तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. मणिपाल हॉस्पिटल खराडी येथे अनुभवी ईएनटी तज्ज्ञ आणि बालरोग तज्ज्ञ मुलांमधील विविध ईएनटी समस्यांचे अचूक निदान व आधुनिक उपचार उपलब्ध करून देतात.
Read NowUnderstanding the Heart-Lung Bypass Machine: Your Lifeline During Open-Heart Surgery
19 Jun 20267 Min Read
Open-heart surgery, a procedure that has saved countless lives, often requires the heart to be temporarily stopped to allow surgeons to repair it with precision. But what happens to the body when the heart isn't pumping blood, and the lungs aren't breathing? This is where the remarkable heart lung machine, also known as the cardiopulmonary bypass machine, plays its critical role. At Manipal Hospitals, we utilize state-of-the-art technology and expertise to ensure the safest and most effective outcomes for our patients.
Read NowFrequent Headaches Causes: When Should You See a Neurologist?
19 Jun 20267 Min Read
Headaches are among the most common health complaints worldwide. Almost everyone experiences a headache at some point, whether due to stress, lack of sleep, dehydration, or illness. However, when headaches become frequent, persistent, or severe, they can interfere with your daily activities and significantly affect your quality of life. Understanding frequent headache causes is essential because recurring headaches may sometimes indicate an underlying neurological condition that requires medical attention. At Manipal Hospital Kharadi, our experienced neurology specialists help patients identify the root cause of their headaches and provide personalised treatment plans to improve their overall well-being. If you find yourself reaching for painkillers regularly or experiencing headaches several times a month, it may be time to seek professional guidance.
Read NowWorld Brain Tumor Day 2026: Early Detection and Modern Brain Tumor Treatment
19 Jun 20267 Min Read
Every year, World Brain Tumor Day serves as an important reminder that awareness, timely diagnosis, and access to advanced treatment can make a significant difference in the lives of people affected by brain tumours. While a brain tumour diagnosis can feel overwhelming, medical advancements over the last decade have transformed the way these conditions are detected and treated. At Manipal Hospital Kharadi, Pune, our specialists believe that knowledge is one of the most powerful tools in the fight against brain tumours. Understanding the warning signs, knowing when to seek medical help, and accessing expert care early can improve outcomes and quality of life.
Read Now